Funtauna: Messadi dal Cussegl federal davart ils Bilaterals III, p. 107--118
PDF dal messadi
Il mecanissem da soluziun da dispitas è il tschep instituziunal dals Bilaterals III. El remplazza la resoluziun puramain diplomatica da las dispitas tras ina procedura structurada en trais fasas. L'element central è ina dretgira d'arbitradi paritara (DA) che decida davart dispitas concernent l'interpretaziun u l'applicaziun dals contracts. Il rol da la CGUE è limità: ella vegn consultada mo per dumondas dal dretg da l'UE e na decida mai davart la dispita sezza.
La Svizra e l'UE s'obligheschan da suttametter tut las dispitas concernent l'interpretaziun u l'applicaziun dals contracts d'access al martgà exclusivamain a quest mecanissem. I na dat nagina via parallela davant autras giurisdicziuns internaziunalas.
| Aspect | Detagl |
|---|---|
| Nivel | Diplomatic-politic |
| Termin | 3 mais per cuntanscher in accord |
| Caracter | Orientà al consens, soluziun informala |
| Iniziaziun | Mintga partida po s'adressar al CM |
| Resultat | Accord u transmissiun a la DA |
Il CM è la primera fasa e quella preferida. Las partidas emprovan da resolver la dispita per via diplomatica. Sch'i na reussescha betg entaifer trais mais, po mintga partida s'adressar a la dretgira d'arbitradi.
La dretgira d'arbitradi è l'element clav dal mecanissem:
Composiziun:
Procedura:
Rol da la CGUE -- LIMITÀ:
La CGUE vegn consultada mo sut trais cundiziuns cumulativas:
Determinant: La CGUE na decida betg davart la dispita sezza. Ella respunda mo a la dumonda giuridica davart l'interpretaziun dal dretg da l'UE. La dretgira d'arbitradi resta adina cumpetenta per la decisiun davart la dispita. La CGUE na po ultra da quai betg intervegnir da sia atgna iniziativa.
Sche ina partida na realisescha betg la decisiun da la DA, po l'autra partida prender mesiras da cumpensaziun:
| Aspect | Regla |
|---|---|
| Caracter | Proporzionautas, betg punitivas |
| Extensiun | Mo en il contract pertutgà u en in auter contract d'access al martgà |
| Excepziun | Betg en la part agricula dal contract d'agricultura |
| Retroactivitad | Nagina |
| Sancziuns | Nagins pajaments punitivs previsìs |
| Effect suspensiv | Automaticamain 3 mais, prolungabel tras la DA |
Las mesiras da cumpensaziun èn suttamessas ad ina stricta examinaziun da la proporziunalitad:
Il mecanissem da soluziun da dispitas prevesa:
| Criteri | Bilaterals III | SEE/AELS | OMC |
|---|---|---|---|
| Tribunal | DA paritara | Dretgira AELS | Panel/Organ d'appel OMC |
| Composiziun | Paritara (CH + UE) | 3 derschaders AELS | 3 panelists |
| Rol CGUE | Limità (mo dumondas da dretg) | Betg direct | Nagin |
| Mesiras da cumpensaziun | Proporzionautas | -- | Proporzionautas |
| Caracter vinculant | Gea | Gea | Gea |