Resumaziun: Il rol da la Dretgira da giustia europeica (EuGH) en la procedura da schlischar dispitas da las Bilateralas III e emoziuns. Critics discurran da "derschaders esters" che decidan sur affars svizzers. Pledaders accentueschan che la EuGH interpretera mo dretg da l'UE -- betg applitgescha -- e che la dretgira d'arbitradi resta occupada paritedicamain.
La EuGH e in organ da l'Uniun europeica. En la procedura da schlischar dispitas da las Bilateralas III dat ella decisiuns pregiudizialas vinculantas per l'interpretaziun dal dretg da l'UE (→ Procedura da schlischar dispitas). Critics argumenteschan [1]:
Il pled da cumbat "derschaders esters" (fremde Richter) ha ragischs profundas en l'istorgia svizra -- el sa referescha al princip fundamental da l'autodeterminaziun e la refusa da la giurisdicziun esterna. La PPS (SVP) ha fatg da quest argument l'instrument central da mobilisaziun cunter las Bilateralas III [1].
Prof. Astrid Epiney (Universitad da Friburg) accentuescha che il rol da la EuGH e cleramain limità [2]:
| Funcziun | EuGH | Dretgira d'arbitradi |
|---|---|---|
| Interpretaziun dal dretg da l'UE | Gea (vinculant) | Na |
| Applicaziun sin il cas concret | Na | Gea |
| Decisiun globala da la dispita | Na | Gea |
| Examinaziun da la proporziunalitad | Na | Gea |
| Fixaziun da sancziuns | Na | Gea |
La EuGH responda ina dumonda da dretg -- la dretgira d'arbitradi decida la dispita. L'examinaziun da la proporziunalitad -- la ponderaziun politicamain la pli relevanta -- sa chatta exclusivamain tar la dretgira d'arbitradi paritedica [2][3].
Prof. Epiney argumentescha che la EuGH na saja betg la "dretgira da la contrapartida", mabain la "dretgira dal martgad intern" (Binnenmarkt). Sia incumbensa saja d'assicurar l'interpretaziun unitara dal dretg da l'UE -- ina funcziun da la quala er la Svizra profitescha sch'ella participescha al martgad intern. I na dettia "nagins indizis" che la EuGH decidia sistematicamain cunter la Svizra [2].
La EuGH vegn mo consultada sche ina dispita pertutga l'interpretaziun d'in act legal da l'UE integrà en ils contracts e sche questa interpretaziun e relevanta e necessaria per la decisiun. Excepziuns impurtantas [2]:
Ils stadis da l'EEE/AELE (Norvegia, Islanda, Liechtenstein) suttastattan a la Dretgira AELE che s'orienta a la giurisprudenza da la EuGH. Quest sistem funcziuna dapi passa 30 onns [3].
En la procedura da decisiun pregiudiziala da la EuGH obtegna la Svizra ils medems dretgs da procedura sco ils stadis commembers da l'UE e las instituziuns da l'UE. Ella po inoltrar posiziuns e represchentar ses punct da vista [2].
| Argument | Critics | Pledaders |
|---|---|---|
| Partialitad da la EuGH | Organ da l'UE = partial | Dretgira dal martgad intern, naginas evidenzas per partialitad |
| Effect obligatori | Restrenscha la dretgira d'arbitradi | Mo interpretaziun, betg applicaziun |
| Reciprocitad | Manca | Svizra ha dretgs da procedura sco stadis da l'UE |
| Alternativa | Cumissiuns mischdadas bastan | Soluziun politica n'e nagina protecziun legala |
[1] UNSER RECHT (2026). Bilaterale III -- um was geht es? Plattafurma d'infurmaziun. [Open Access]
[2] Prof. Astrid Epiney (2025). Streitbeilegung im Rahmen der Bilateralen III. UNSER RECHT / Jusletter. [Open Access]
[3] EDA (2026). Faktenblatt: Institutionelle Elemente. Departament federal d'affars exteriurs. [Open Access]
Ultima actualisaziun: mars 2026